جامعۀ علمی و تخصصی مرمت به دلیل کمبود مستندات، به موضوع سرآغاز تاریخچۀ مرمت نقاشی در ایران (به‌ویژه تابلوها و نقاشی‌های سه‌پایه‌ای) تاکنون نگاه عمیقی نداشته است و تاکنون اغلب مباحثی که در این‌خصوص منتشرشده است مربوط به دورۀ پهلوی به بعد می‌باشد. شواهد موجود حاکی از آن است که با ظهور جنبش نقاشی فرنگی‌سازی و اسلوب دیوارنگاری درباری و رواج تکنیک نقاشی رنگ‌روغنی در دورۀ صفوی، حرفۀ مرمت نقاشی نیز به‌دنبال آن در جامعۀ هنری ایران ضرورت یافت. مرمت تابلوها و آثار نقاشی از دورۀ سلطنت ناصرالدین‌شاه (1264ـ1313ق.) تا پایان سلسلۀ قاجاریه (1344ق.) به‌دلایلی چون: ایجاد موزه، حمایت حامیان هنری، ارزش و اهمیت آثار نقاشی به‌عنوان اشیاء موزه‌ای، و... از اهمیت شایانی برخوردار گردید. از آن‌جا که در آن زمان هنوز رشتۀ تخصصی مرمت در ایران زایش نیافته بود، لذا بیش‌تر آثار و تابلوهای نقاشی از سوی نقاشان مرمت می‌شد که به این هنرمندان می‌توان واژۀ نقاش ـ مرمت‌گر خطاب نمود. این نقاش ـ مرمت‌گران غالباً شامل دو طیف نقاشان آکادمیک (دانش‌آموختۀ غرب یا دارالفنون) و یا نقاشان سنتی (متکی بر نظام استاد ـ شاگردی) بودند که تقریباً همگی با پیروی از سلیقۀ دوران (غالباً نوسازی) به مرمت آثار و تابلوهای نقاشی اقدام می‌کردند. مقالۀ حاضر قصد دارد که با نگاهی تاریخی، توصیفی، تحلیلی و روش کتاب‌خانه‌ای به سرآغاز تاریخچۀ مرمت آثار و تابلوهای نقاشی در ایران بپردازد. امروزه به‌ دلایلی چون: فقدان مستندات (شرح اقدامات مرمتی، نقد، گزارش و عکس) از فعالیت‌های مرمتیِ آن دوره، شناسایی دقیق روش‌های مرمتی انجام‌شده چندان مقدور نیست. هم‌چنین با توجه به این‌که اغلب مرمت‌ها در آن زمان با پیروی از سلیقۀ دوران انجام می‌شد، لذا فعالیت نخستین مرمت‌گران نقاشی در ایران را نمی‌توان با مبانی فکری و نظری نوین سدۀ بیستم مطابقت داد. سخن پایانی آن‌که؛ از دورۀ صفوی که نقاشی به‌عنوان یک صنعت مستقل از هنر کتاب‌آرایی فراگیر شد، به‌تدریج مرمت نقاشی نیز به‌عنوان یکی از اسلوب‌های وابسته به آن ظهور یافت. حرفۀ مرمت نقاشی اگرچه تا پایان دورۀ قاجار (و حتی تا دهۀ 1340خ.) به‌صورت تجربی تداوم یافت؛ اما در این مدت قادر نشد که جایگاه اصلی خود را به‌عنوان یک رشتۀ علمی و تخصصی به‌دست آورد. پیش از شروع باید گفت که در این پژوهش، جدا از معرفی تاریخچۀ مرمت آثار نقاشی در ایران، یک مبحث دیگر نیز به‌صورت کلی معرفی شده است. مبحث مزبور سرگذشت مختصری از تاریخ مرمت و تدوین قوانین مرمتی در غرب می‌باشد که سرانجام در سدۀ بیستم به ثمر رسید و امروزه جامعۀ مرمتی کشور ما نیز از آن بهره‌مند است. به اطمینان باید گفت که روش‌های قدیمی مرمت‌گران ایرانی در گذشته را جایز نیست با مبانی نظری و قوانین مرمتی پذیرفته‌شده در دوران معاصر هم‌سو دانست. از این‌رو مبحث حاضر سعی دارد که به بررسی این موارد بپردازد. هم‌چنین از آن‌جا که تاریخ مرمت در ایران با فعالیت تعدادی از نقاش ـ مرمت‌گران گره خورده است؛ در این مقاله جدا از معرفی تاریخچۀ مرمت نقاشی به معرفی اجمالی این هنرمندان نیز اشاره‌ای گذرا می‌شود. امید است که این پژوهش، دریچه‌ای را برای جستارهای جدی سایر رهروان و دست‌یابی به اسناد و مدارک تازه‌یاب هموار نماید.