شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

معرفی کتابهای درسی حوزه علمیه حیدرآباد هند در قرن 11و12، بر اساس بررسی نسخه‌های خطی ابن‌خاتون در کتابخانه آستان قدس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کاظم استادی
علوم قران و حدیث / دانشگاه قران و حدیث / قم ایران
10.30481/shams.2024.454099.1115
چکیده
محمد بن علی خاتون عاملی، مشتهر به ابن‌خاتون (م1059ق)، از خاندان مشهور آل‌خاتون در جبل عامل لبنان بوده؛ که به ایران و حیدرآباد هند مهاجرت نموده‌ است. در دورۀ ابن‌خاتون، حوزۀ عملیه حیدرآباد همانند پیشوای قبل از وی، یعنی میر محمد مؤمن استرآبادی (م۱۰۳۴ق)، رونق داشته است؛ و جدای از وجود مدارس مختلف همانند مدرسه «دارالشفاء» یا مدرسۀ «لنگر فیض‌اثر»، علمای شیعی متعددی نیز در آن منطقه حضور داشته‌اند. اکنون، با توجه به موقعیت ابن‌خاتون در دربار قطب‌شاهیان و حوزه درسی قابل توجه وی، که در آن، شاگردان متعددی را پرورش داده است؛ و نیز انتقال کتابخانه شخصی او به آستان قدس رضوی، مناسب است تا تمامی نسخ خطی کتابخانه ابن‌خاتون بررسی شوند و عناوین کتب درسی حوزۀ علمیه قرن دهم و یازدهم آن منطقه، از میان آنها، استخراج و معرفی گردند. پس از بررسی حدود 375 نسخه خطی موجود از کتابخانه ابن‌خاتون که شامل حدود 419 عنوان اثر می‌باشند، کتب درسی و کمک‌درسی مرتبط با آنها، در سه بخش «دروس مقدماتی» (شامل: ادبیات، منطق و آداب البحث)؛ «دروس اصلی» (شامل: فقه و اصول فقه)؛ «دروس جنبی» (شامل: فلسفه و کلام؛ تفسیر؛ هیأت و نجوم؛ حدیث و رجال)، تفکیک و معرفی گشتند؛ و مشخص شد، با توجه به تعدد نسخه‌های خطی کتاب‌های درسی این کتابخانه، به نظر می‌رسد که حوزۀ علمیه حیدرآباد هند، در آن دوران، از منابع تخصصی و درسی مورد نیاز، برخوردار بوده است
کلیدواژه‌ها
وقف
کتابخانه آستان قدس رضوی
ابن‌خاتون
قطب‌شاهیان
شیعیان شبه‌قاره