شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

فرآیند ادغام و بازسازی قوس‌ها، طاق‌ها و گنبدهای دوران اموی و نقش آن در تاریخ معماری صدر اسلام

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان
محمد صادق توسلی رجایی 1
محمد شاه جهانی 2
1 دانش آموختۀ دانشگاه شهید بهشتی
2 دانش آموختۀ دانشگاه تربیت مدرس
10.30481/shams.2025.524843.1127
چکیده
معماری و تکنیک‌های ساخت امویان تا حدودی نتیجۀ ادغام موفق گلچینی از سنت‌های رومی متأخر و پارتی – ساسانی است که با توجه به نیاز به تأسیس شهرهای جدید در سرزمین‌های مفتوحه، ایجاد صورت جدید درباری و قالبی برای معماری درخور یک قدرت نوظهور پدیدار شد. با تصرف مناطق کلیدی و مهم امپراطوری بیزانس (سوریه و مصر) و تمامی سرزمین‌های امپراطوری ساسانی (بین النهرین، فارس و آسیای مرکزی)، دو منبع بی پایان از روش‌های ساخت، صنعتگران و ساخت مایه‌ها در اختیار فرمانروایان جدید قرار گرفت. امویان این دستاوردها را در هم آمیختند و شخصیت نوین و متمایزی را پدید آوردند.
فرآیند ادغام سنت‌های شرقی و غربی، پیشتر آغاز شده بود، اما در طی دو دوران کلیدی یعنی همزمان با حکومت اسکندر مقدونی و امویان به واسطۀ ناپدید شدن مرز شامات بین شرق و غرب فزونی یافت.
سیستم‌های سازه‌ای برای پوشاندن سقف نمونه خوبی از این فرآیند ادغام است که بعدها با برگردان اشکال و تکنیک‌ها به مواد ساختمانی جدید و بالعکس تلفیق حقیقی پیدا کرد. در یک نگاه کلی، این سیستم‌ها یکی از چشمگیرترین مراحل توسعه فنی در دوره مهم گذار از اواخر دورۀ باستان به اوایل قرون وسطا را نشان می‌دهند.
کلیدواژه‌ها
معماری اسلامی
قوس
طاق
گنبد
دورۀ امویان