شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

صحن آزادی به روایت تصاویر و تاریخ شفاهی

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسنده
زهرا ملایریان
کارشناس مرکز اسناد آستان قدس
10.30481/shams.2025.233663
چکیده
مقدمه: صحن آزادی که از جمله صحن های بزرگ و قدیمی حرم رضوی به شمار می رود. هدف از این پژوهش، بررسی تاریخ گذشته این صحن، از طریق  بررسی اسناد تاریخی و تفحص در تاریخ شفاهی حرم مطهر رضوی(ع) است.
روش پژوهش: پژوهش به روش مروری و بررسی اسناد و مدارک تاریخی از جمله عکس هایی که  توسط عکاسان دربار قاجار گرفته شده و در مجموعه کاخ گلستان موجود است، انجام شده است.
یافته ها و نتایج : صحن آزادی 4 هزار و 340 متر مربع مساحت دارد، طول این صحن 81 متر و عرض آن 51 متر می باشد، ساخت صحن  به دستور فتحعلی شاه آغاز شد در روزگار پادشاهی ناصرالدین شاه به پایان رسید. در دوره قاجار به سبب توسعه حرم رضوی و صحن‌ها، تعداد سقاخانه‌ها افزایش یافت و در سقاخانه‌های قبلی نیز تغییراتی به وجود آمد و در آن زمان موتمن السلطنه یا مستشارالملک بود در وسط صحن نو ساخته شد. در ضلع غربی این صحن و حجرات در امتداد آن بازارچه ای وجود داشت که به نام بازارچه زرگرها که در حال حاضر، به رواق حضرت فاطمه در این مکان ساخته شده و جزء رواقهای بیوتات حرم مطهر در آمده است. تأسیس تلگرافخانه حرم، مربوط به اواخر دوره قاجار بود. درِ شمالی صحن نو با نام «درِ تلگرافخانه» شهرت پیدا کرد.  بر اساس شواهد سقاخانه ای در صحن آزادی قرار داشت که در سال 1307 ش به دستور محمد ولی اسدی خراب گردید و به جای آن حوض بزرگی ساخته شد.