شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

بررسی تطبیقی ویژگی‌های آثار گل و مرغ در هنر اسلامی (مطالعه موردی: دورۀ قاجار و معاصر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه هنرهای اسلامی، موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایران
2 استادیار، گروه باستان‌شناسی و تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، ایران
10.30481/shams.2025.486389.1122
چکیده
نقاشی گل و مرغ به‌عنوان یکی از شاخه‌های نقاشی ایرانی-اسلامی از دورۀ تیموریان به بعد، رونق می‌گیرد، در دورۀ صفویه رشد می‌کند و در دورۀ قاجار به اوج می‌رسد و در دورۀ معاصر تداوم‌یافته و امروزه هنرجویان بسیاری از آن استقبال نموده‌اند. هدف پژوهش حاضر با تکیه‌بر روش توصیفی-تحلیلی، پاسخ به این پرسش است که شیوه و مراحل ساخت آثار گل و مرغ در دوره قاجار و معاصر، چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی دارد؟ در این پژوهش 17 اثر (9 نمونه از دورۀ قاجار و 8 نمونه از دورۀ معاصر) از آثار گل و مرغِ دو دوره موردبررسی قرار گرفتند. پس از تجزیه و تحلیل اطلاعات این نتایج به دست آمد: به‌طورکلی شیوه و مراحل ساخت آثار گل و مرغ به‌ویژه آثار لاکی در دوره قاجار با دوره معاصر در مقواسازی و زیرسازی، در پرداز و جلا دادن یکسان و مشابه یکدیگر است. بین آثار دو دوره به لحاظ فضای تصویری، ترکیب‌بندی، جایگاه و نوع پرندگان، ترکیب‌بندی، پلان‌بندی موضوع، شکل و نوع گل‌ها و زاویه دید، شباهت وجود دارد. هنرمندان گل و مرغ کار هر دو دوره، پرسپکتیو در آثارشان به کار نمی‌برند و برای نمایش عمق، از ترفندهایی مانند کاربرد فام‌های متفاوت رنگی خاص و یا پیچاندن و برگرداندن لبه برگ‌ها و گلبرگ‌ها استفاده می‌کنند. آنچه موجب تفاوت کار این دو دوره است، رنگ‌گذاری متفاوت و نوع طراحی سنت‌شکنانه است. برخی از هنرمندان گل و مرغ معاصر متأثر از روحیه زمانه به عینیت‌گرایی پرداخته و به زوایای عینی بیشتر توجه داشته‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات