سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی 2008-451X 17 دوفصلنامه 1404 2025 10 23 صحن آزادی به روایت تصاویر و تاریخ شفاهی 70 88 233663 10.30481/shams.2025.233663 FA زهرا ملایریان کارشناس مرکز اسناد آستان قدس Journal Article <strong><span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Mitra';">مقدمه:</span></strong><span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Mitra';"> صحن آزادی که از جمله صحن های بزرگ و قدیمی حرم رضوی به شمار می رود. هدف از این پژوهش، بررسی تاریخ گذشته این صحن، از طریق<span style="mso-spacerun: yes;">  </span>بررسی اسناد تاریخی و تفحص در تاریخ شفاهی حرم مطهر رضوی(ع) است.</span><br><strong><span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Mitra';">روش پژوهش:</span></strong><span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Mitra';"> پژوهش به روش مروری و بررسی اسناد و مدارک تاریخی از جمله عکس هایی که <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>توسط عکاسان دربار قاجار گرفته شده و در مجموعه کاخ گلستان موجود است، انجام شده است. </span><br><strong><span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Mitra';">یافته ها و نتایج :</span></strong><span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Mitra';"> صحن آزادی 4 هزار و 340 متر مربع مساحت دارد، طول این صحن 81 متر و عرض آن 51 متر می باشد، ساخت صحن <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>به دستور فتحعلی شاه آغاز شد در روزگار پادشاهی ناصرالدین شاه به پایان رسید. در دوره قاجار به سبب توسعه حرم رضوی و صحن‌ها، تعداد سقاخانه‌ها افزایش یافت و در سقاخانه‌های قبلی نیز تغییراتی به وجود آمد و در آن زمان موتمن السلطنه یا مستشارالملک بود در وسط صحن نو ساخته شد. در ضلع غربی این صحن و حجرات در امتداد آن بازارچه ای وجود داشت که به نام بازارچه زرگرها که در حال حاضر، به رواق حضرت فاطمه در این مکان ساخته شده و جزء رواقهای بیوتات حرم مطهر در آمده است. تأسیس تلگرافخانه حرم، مربوط به اواخر دوره قاجار بود. درِ شمالی صحن نو با نام «درِ تلگرافخانه» شهرت پیدا کرد.<span style="mso-spacerun: yes;">  </span>بر اساس شواهد سقاخانه ای در صحن آزادی قرار داشت که در سال 1307 ش به دستور محمد ولی اسدی خراب گردید و به جای آن حوض بزرگی ساخته شد. </span> https://shamseh.aqr-libjournal.ir/article_233663_9d19b70d16361a927621b011bf4068e8.pdf