سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی 2008-451X 17 دوفصلنامه 1404 2025 10 23 معرفی کتابهای درسی حوزه علمیه حیدرآباد هند در قرن 11و12، بر اساس بررسی نسخه‌های خطی ابن‌خاتون در کتابخانه آستان قدس 143 175 233661 10.30481/shams.2024.454099.1115 FA کاظم استادی علوم قران و حدیث / دانشگاه قران و حدیث / قم ایران 0000-0002-4250-3189 Journal Article 2024 04 24 محمد بن علی خاتون عاملی، مشتهر به ابن‌خاتون (م1059ق)، از خاندان مشهور آل‌خاتون در جبل عامل لبنان بوده؛ که به ایران و حیدرآباد هند مهاجرت نموده‌ است. در دورۀ ابن‌خاتون، حوزۀ عملیه حیدرآباد همانند پیشوای قبل از وی، یعنی میر محمد مؤمن استرآبادی (م۱۰۳۴ق)، رونق داشته است؛ و جدای از وجود مدارس مختلف همانند مدرسه «دارالشفاء» یا مدرسۀ «لنگر فیض‌اثر»، علمای شیعی متعددی نیز در آن منطقه حضور داشته‌اند. اکنون، با توجه به موقعیت ابن‌خاتون در دربار قطب‌شاهیان و حوزه درسی قابل توجه وی، که در آن، شاگردان متعددی را پرورش داده است؛ و نیز انتقال کتابخانه شخصی او به آستان قدس رضوی، مناسب است تا تمامی نسخ خطی کتابخانه ابن‌خاتون بررسی شوند و عناوین کتب درسی حوزۀ علمیه قرن دهم و یازدهم آن منطقه، از میان آنها، استخراج و معرفی گردند. پس از بررسی حدود 375 نسخه خطی موجود از کتابخانه ابن‌خاتون که شامل حدود 419 عنوان اثر می‌باشند، کتب درسی و کمک‌درسی مرتبط با آنها، در سه بخش «دروس مقدماتی» (شامل: ادبیات، منطق و آداب البحث)؛ «دروس اصلی» (شامل: فقه و اصول فقه)؛ «دروس جنبی» (شامل: فلسفه و کلام؛ تفسیر؛ هیأت و نجوم؛ حدیث و رجال)، تفکیک و معرفی گشتند؛ و مشخص شد، با توجه به تعدد نسخه‌های خطی کتاب‌های درسی این کتابخانه، به نظر می‌رسد که حوزۀ علمیه حیدرآباد هند، در آن دوران، از منابع تخصصی و درسی مورد نیاز، برخوردار بوده است https://shamseh.aqr-libjournal.ir/article_233661_38b4212296ec34aae73d32197cadfd4d.pdf